Rzeźby Magdaleny Abakanowicz to rewolucyjne dzieła, które zmieniły postrzeganie sztuki poznaj ich znaczenie i miejsca ekspozycji.
- Abakany, miękkie, monumentalne formy z sizalu, były przełomem, odchodząc od tradycyjnej rzeźby na postumencie i angażując przestrzeń.
- Figuratywne cykle, takie jak „Tłumy” i „Plecy”, symbolizują anonimowość, bezsilność jednostki oraz egzystencjalny niepokój.
- Artystka słynęła z używania organicznych, „biednych” materiałów, takich jak sizal, juta i płótno workowe, które utwardzała żywicą syntetyczną.
- Międzynarodowe uznanie zyskała dzięki nagrodzie na Biennale w São Paulo w 1965 roku, co otworzyło jej drogę do globalnej kariery.
- W Polsce jej prace można podziwiać w Muzeach Narodowych we Wrocławiu i Warszawie, Muzeum Sztuki w Łodzi, Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku oraz monumentalną instalację „Nierozpoznani” w Parku Cytadela w Poznaniu.
- Dzieła Abakanowicz osiągają rekordowe ceny na aukcjach, potwierdzając jej status jednej z najdroższych polskich artystek, z rekordem 13,2 mln zł za „Tłum III”.
Magdalena Abakanowicz: jak jej rzeźby zmieniły oblicze sztuki?
Magdalena Abakanowicz to bez wątpienia jedna z najwybitniejszych polskich artystek XX i XXI wieku, której twórczość w sposób fundamentalny zrewolucjonizowała myślenie o rzeźbie. Kiedy patrzę na jej dzieła, zawsze uderza mnie śmiałość, z jaką odeszła od klasycznego postrzegania rzeźby jako statycznego obiektu z brązu czy kamienia. Wprowadziła do sztuki nowe formy, materiały i konteksty, tworząc coś, co nazwałbym rzeźbą totalną dzieła, które wchodzą w dialog z przestrzenią i widzem, stając się integralną częścią otoczenia.
Więcej niż obiekty: czym jest uniwersalny język jej sztuki?
Filozofia i uniwersalny język sztuki Abakanowicz to coś, co sprawia, że jej prace są tak ponadczasowe. Jej dzieła to nie tylko estetyczne obiekty; to głębokie komentarze na temat ludzkiej kondycji, anonimowości, cierpienia i nieustannej walki o przetrwanie. Artystka miała niezwykłą zdolność do symbolizowania złożonych emocji i doświadczeń za pomocą prostych, często zredukowanych form. Moim zdaniem, właśnie ta zdolność do angażowania widza na poziomie emocjonalnym i intelektualnym, a także do wchodzenia w interakcję z przestrzenią, czyni jej sztukę tak potężną i uniwersalną. To sztuka, która zmusza do zatrzymania się i refleksji.
Abakany: narodziny legendy, która wstrząsnęła światem sztuki
Zrywając z ramą: jak miękkie, monumentalne formy zdefiniowały rzeźbę na nowo?
Kiedy mówimy o Magdalenie Abakanowicz, nie sposób nie zacząć od Abakanów to one są kwintesencją jej rewolucyjnego podejścia. Te miękkie, monumentalne formy rzeźbiarskie, tworzone od lat 60. XX wieku, były prawdziwym wstrząsem w świecie sztuki. Wykonane z barwionego sizalu, często zawieszone w przestrzeni, całkowicie odeszły od tradycyjnego postrzegania rzeźby na postumencie. Abakany stały się czymś więcej niż tylko obiektami; były formą sztuki totalnej, która wchodziła w interakcję z architekturą i widzem, otwierając nowe możliwości ekspresji. To było odważne, nowatorskie i, co najważniejsze, niezwykle skuteczne w przekazywaniu emocji.
Sizal, liny, juta: o sile organicznych materiałów w jej twórczości.
Wybór materiałów przez Abakanowicz był równie rewolucyjny, co jej formy. Artystka słynęła z używania organicznych i, jak sama je nazywała, "biednych" materiałów: sizalu, juty, płótna workowego, lin. Dla mnie to świadectwo jej głębokiego zrozumienia, że materiał sam w sobie może nieść znaczenie. Te surowe, często niedoskonałe tkaniny, utwardzane żywicą syntetyczną, nabierały monumentalnej siły i symboliki. W późniejszym okresie twórczości, choć sięgała po tradycyjne materiały takie jak brąz, kamień czy aluminium, zawsze zachowywała swoją charakterystyczną, surową fakturę, co świadczy o jej konsekwencji artystycznej i wierności własnemu językowi.
Międzynarodowy sukces, który otworzył wszystkie drzwi: znaczenie nagrody w São Paulo.
Nagroda na Biennale w São Paulo w 1965 roku była punktem zwrotnym w karierze Magdaleny Abakanowicz. To właśnie dzięki niej jej twórczość zyskała międzynarodową sławę i otworzyła jej drogę do globalnej kariery. To wyróżnienie potwierdziło, że jej rewolucyjne podejście do rzeźby ma uniwersalny wymiar i jest zrozumiałe poza granicami Polski. Od tego momentu Abakanowicz stała się jedną z najbardziej rozpoznawalnych i cenionych artystek na świecie, a jej dzieła zaczęły trafiać do najważniejszych galerii i kolekcji.
Człowiek w tłumie: najważniejsze cykle figuratywne Abakanowicz
„Tłumy” bez twarzy: kim są anonimowe postacie w jej najsłynniejszym cyklu?
Cykl "Tłumy", tworzony głównie w latach 80. i 90., to jeden z najbardziej rozpoznawalnych i poruszających aspektów twórczości Abakanowicz. Te grupy bezgłowych, schematycznych postaci ludzkich, wykonanych z utwardzanego żywicą płótna jutowego, są dla mnie niezwykle sugestywnym symbolem. Przykładem są choćby "Tłum I" czy monumentalna instalacja "Nierozpoznani" w poznańskim Parku Cytadela. Te anonimowe figury doskonale oddają poczucie bezsilności jednostki w masie, ludzką kondycję w obliczu opresyjnych systemów i wszechobecnej anonimowości. To dzieła, które zmuszają do zastanowienia się nad własnym miejscem w społeczeństwie.
Pochylone „Plecy”: przejmujący symbol ludzkiej kondycji i cierpienia.
Cykl "Plecy", składający się z 80 figur ludzkich bez głów, siedzących na podłodze, wykonanych z workowego płótna, to kolejny przykład głębokiej refleksji Abakanowicz nad człowiekiem. Kiedy patrzę na te pochylone sylwetki, czuję silne poczucie egzystencjalnego niepokoju i cierpienia. To dzieła, które w niezwykle przejmujący sposób odzwierciedlają doświadczenie odczłowieczenia i kruchości ludzkiego istnienia. Są one świadectwem traum i doświadczeń, które artystka, jak sądzę, przetwarzała w swojej sztuce, nadając im uniwersalny wymiar.
„Embriologia”: od bezkształtnej materii do metafory życia i przemijania.
Instalacja "Embriologia" to fascynujący cykl, składający się z kilkuset miękkich, owalnych form różnej wielkości, które przypominają jaja, kokony lub kamienie. Pamiętam jej prezentację na Biennale w Wenecji w 1980 roku, gdzie wywołała ogromne wrażenie. Dla mnie "Embriologia" to niezwykła metafora życia, wzrostu i przemijania. Te organiczne formy, choć bezkształtne, niosą w sobie potencjał i tajemnicę początku, a jednocześnie przypominają o cykliczności natury i nieuchronności końca. To dzieło, które w subtelny sposób porusza fundamentalne pytania o istnienie.
Sztuka, która wyszła z galerii: gdzie zobaczyć rzeźby Abakanowicz w Polsce i na świecie?
Poznańska Cytadela i „Nierozpoznani”: przewodnik po najważniejszej instalacji plenerowej w kraju.
Jeśli miałbym wskazać jedno miejsce w Polsce, gdzie można w pełni doświadczyć potęgi sztuki Abakanowicz, byłaby to monumentalna instalacja plenerowa „Nierozpoznani” w Parku Cytadela w Poznaniu. To imponujący zespół 112 bezgłowych figur z brązu, rozrzuconych na rozległym trawniku. Ich skala i rozmieszczenie sprawiają, że widz staje się częścią tego dzieła, wędrując wśród anonimowych postaci. To jedno z tych doświadczeń, które zostają w pamięci na długo, zmuszając do refleksji nad indywidualnością w obliczu zbiorowości.
Skarby w muzeach: Wrocław, Warszawa, Łódź gdzie szukać kluczowych dzieł artystki?
Na szczęście, aby podziwiać dzieła Magdaleny Abakanowicz, nie trzeba podróżować daleko. Wiele kluczowych prac artystki znajduje się w polskich muzeach:
- Muzeum Narodowe we Wrocławiu (Pawilon Czterech Kopuł): Posiada jedną z największych i najbardziej reprezentatywnych kolekcji jej prac, w tym słynną instalację „Embriologia”.
- Muzeum Narodowe w Warszawie: W jego zbiorach znajdują się ważne dzieła, w tym z poruszającego cyklu „Plecy”.
- Muzeum Sztuki w Łodzi: Prezentuje wczesne prace artystki, ukazujące ewolucję jej stylu i poszukiwań.
- Centrum Rzeźby Polskiej w Orońsku: To miejsce, gdzie można zobaczyć jej rzeźby w kontekście szerokiej panoramy polskiej rzeźby współczesnej.
- CSW Zamek Ujazdowski w Warszawie: Również posiada w swoich zbiorach wybrane dzieła Abakanowicz.
Czy jej rzeźby można zobaczyć poza Polską? Najważniejsze lokalizacje na świecie.
Magdalena Abakanowicz to artystka o prawdziwie globalnym zasięgu, a jej monumentalne instalacje plenerowe zdobią przestrzenie publiczne na całym świecie. Wśród najważniejszych lokalizacji poza granicami Polski, gdzie można podziwiać jej dzieła, warto wymienić:
- „Agora” w Grant Park w Chicago, USA: To jedna z najbardziej znanych instalacji artystki, składająca się z ponad stu bezgłowych figur z żeliwa, które tworzą poruszający widok w sercu miasta.
- „Przestrzeń nieznanego wzrostu” w Wilnie, Litwa: Kolejna monumentalna realizacja plenerowa, która w charakterystyczny dla Abakanowicz sposób wchodzi w dialog z otoczeniem i widzem.
- Jej prace znajdują się również w kolekcjach tak prestiżowych instytucji jak nowojorskie Museum of Modern Art (MoMA), Metropolitan Museum of Art, Tate Modern w Londynie czy Centre Pompidou w Paryżu.
Trwalsze niż brąz: dziedzictwo i wpływ Magdaleny Abakanowicz na sztukę
Od materii do emocji: technika, która stała się jej artystycznym podpisem.
Unikalna technika Abakanowicz to coś, co czyni jej sztukę natychmiast rozpoznawalną. Jej artystycznym podpisem stało się mistrzowskie użycie organicznych, często surowych materiałów i nadawanie im niezwykłej faktury. To nie był przypadek artystka świadomie wykorzystywała te "biedne" tkaniny, sizal czy jutę, aby wyrażać głębokie emocje i uniwersalne przesłania. Dla mnie to dowód na to, że prawdziwa sztuka nie potrzebuje drogich surowców, aby poruszać i prowokować do myślenia. To właśnie ta surowość i autentyczność materiału w połączeniu z monumentalną formą tworzą niezwykłą siłę jej dzieł.
Artystka o globalnym zasięgu: rekordy aukcyjne i niesłabnące zainteresowanie kolekcjonerów.
Status Magdaleny Abakanowicz na rynku sztuki jest niezaprzeczalny. Jej dzieła regularnie osiągają rekordowe ceny na aukcjach w Polsce i na świecie, co potwierdza jej globalne znaczenie i trwałe miejsce w historii sztuki. Pamiętam, jak w 2021 roku jej rzeźba „Tłum III” (składająca się z 50 figur) została sprzedana za oszałamiającą kwotę 13,2 miliona złotych to był wówczas najwyższy wynik za dzieło sztuki w Polsce! To tylko jeden z przykładów niesłabnącego zainteresowania kolekcjonerów i instytucji muzealnych jej twórczością. Ceny jej prac, zwłaszcza z cyklu "Tłumy", systematycznie rosną, co czyni ją jedną z najdroższych polskich artystek w historii. To świadectwo nie tylko jej geniuszu, ale i ponadczasowej wartości jej przesłania.
Przeczytaj również: Tworzenie pomnika z rzeźbą: przewodnik od pomysłu do realizacji
Dlaczego jej przesłanie o kondycji człowieka jest dziś jeszcze bardziej aktualne?
Zastanawiam się często, dlaczego przesłanie Abakanowicz o kondycji człowieka jest dziś jeszcze bardziej aktualne niż w czasach, gdy tworzyła swoje najważniejsze dzieła. Jej tematyka anonimowość, masowość, bezsilność jednostki w tłumie, cierpienie, ale i trwanie rezonuje z nami w erze globalizacji, cyfryzacji i wszechobecnych mediów społecznościowych. Żyjemy w świecie, gdzie z jednej strony mamy poczucie nieograniczonej łączności, a z drugiej strony doświadczamy coraz większej samotności i poczucia zagubienia w masie. Jej rzeźby, choć powstałe dekady temu, wciąż prowokują do głębokiej refleksji nad tym, kim jesteśmy jako jednostki i jako społeczeństwo. To sprawia, że sztuka Abakanowicz jest nie tylko historycznym świadectwem, ale także niezwykle istotnym komentarzem do współczesności.
