Władysław Hasior: Niezwykły rzeźbiarz, który z codziennych przedmiotów tworzył dzieła pełne symboliki i kontrowersji
- Władysław Hasior (1928-1999) był pionierem asamblażu w Polsce, znanym z tworzenia trójwymiarowych kompozycji z nietypowych materiałów, takich jak mydło, manekiny czy fragmenty maszyn.
- Jego sztuka łączyła surrealizm, metafory, inspiracje ludowe i kicz, często posługując się ironią i groteską.
- Kluczowe formy jego twórczości to asamblaże, unikatowe "sztandary" oraz monumentalne rzeźby plenerowe, często wykorzystujące ogień jako element dzieła.
- Do jego najsłynniejszych prac należą kontrowersyjne "Organy" na Przełęczy Snozka, spektakularne "Ogniste ptaki" w Szczecinie oraz cykl "Sztandary".
- Twórczość Hasiora budziła skrajne emocje i kontrowersje, zwłaszcza po 1989 roku w związku z zarzutami o współpracę z władzami PRL.
- Największą kolekcję jego dzieł można podziwiać w Galerii Władysława Hasiora w Zakopanem, a także w najważniejszych polskich muzeach i w plenerze.
Władysław Hasior: Artysta, który rzeźbił z codzienności, ognia i kontrowersji
Władysław Hasior to nazwisko, które w polskiej sztuce współczesnej zawsze wywoływało silne emocje. Był artystą, który nie bał się prowokować, łączyć pozornie niepasujące do siebie elementy i tworzyć dzieła, które wymykały się prostym klasyfikacjom. Jego rzeźby, często zbudowane z przedmiotów codziennego użytku, fragmentów maszyn czy starych manekinów, wciąż fascynują i dzielą, zmuszając do refleksji nad ich głęboką symboliką i kontekstem powstawania.
Urodzony w 1928 roku w Nowym Sączu, a zmarły w 1999 roku w Krakowie, Hasior był rzeźbiarzem, malarzem i scenografem, którego życie i twórczość były nierozerwalnie związane z Zakopanem i malowniczym Podhalem. Uważany jest za jednego z czołowych przedstawicieli polskiej sztuki współczesnej i niekwestionowanego pioniera asamblażu w Polsce. Jego unikalne podejście do materii i formy na zawsze zmieniło postrzeganie rzeźby w naszym kraju.
Język Hasiora: Jak rozumieć rzeźby stworzone z mydła, drutu i starych manekinów?
Kluczem do zrozumienia twórczości Hasiora jest pojęcie asamblażu. To technika artystyczna, w której artysta tworzy trójwymiarowe kompozycje z gotowych przedmiotów (tzw. ready-mades), nadając im nowe, często zaskakujące i symboliczne znaczenia. Hasior był w tym mistrzem. Wykorzystywał przedmioty, które dla większości byłyby zwykłymi śmieciami fragmenty maszyn, potłuczone szkło, stare manekiny, a nawet mydło i przekształcał je w dzieła sztuki, które opowiadały złożone historie i prowokowały do głębokich przemyśleń.
W swoich pracach artysta łączył surrealizm, metafory oraz inspiracje sztuką ludową i kiczem, tworząc niezwykłą mieszankę, która była jego znakiem rozpoznawczym. Materiały, których używał, nie były przypadkowe; każdy element miał swoje miejsce i znaczenie, budując bogatą symbolikę. Na przykład, mydło mogło symbolizować czystość, ale też ulotność i znikomość, a fragmenty maszyn postęp, ale i dehumanizację. Hasior zręcznie operował tymi kontrastami, budując wielowymiarowe narracje. Jego dzieła to często wizualne poematy, które wymagają od widza aktywnego zaangażowania i interpretacji.
Groteska, ironia i surrealizm były integralnymi elementami jego sztuki. Hasior posługiwał się nimi z niezwykłą swobodą, aby prowokować intelektualnie i komentować otaczającą go rzeczywistość. Jego rzeźby często balansowały na granicy piękna i brzydoty, sacrum i profanum, ukazując absurdalność świata i ludzkich dylematów. To właśnie dzięki tej przewrotności i odwadze w eksperymentowaniu z formą i treścią, twórczość Hasiora pozostaje tak intrygująca i aktualna.
Monumentalne wizje: Najważniejsze rzeźby plenerowe Hasiora
Wśród monumentalnych realizacji Władysława Hasiora na szczególną uwagę zasługuje pomnik "Organy" na Przełęczy Snozka, powstały w 1966 roku. Zlokalizowany w malowniczym krajobrazie Pienin, miał pierwotnie być rzeźbą kinetyczną, wydającą dźwięki pod wpływem wiatru, co czyniłoby go niezwykłym instrumentem wtopionym w naturę. Niestety, pomnik ten stał się również zarzewiem największych kontrowersji wokół artysty, głównie za sprawą inskrypcji poświęconej "poległym w walce o utrwalenie władzy ludowej". Sam Hasior, świadomy zmieniających się realiów i odczuć społecznych, w 1993 roku wystosował prośbę o jej usunięcie, co jest ważnym świadectwem jego postawy.
Innymi spektakularnymi realizacjami plenerowymi są "Ogniste ptaki" w Szczecinie (1975) i "Płomienne ptaki" w Koszalinie (1977). W tych dziełach Hasior innowacyjnie wykorzystał ogień jako integralny element rzeźby. Rozpalane w nich płomienie tworzyły niezapomniane, efemeryczne widowiska artystyczne, które łączyły rzeźbę z performancem, podkreślając ulotność i transformacyjny charakter sztuki.
W Kuźnicach, w Zakopanem, od 1964 roku stoi "Prometeusz rozstrzelany" pomnik upamiętniający rozstrzelanych partyzantów. To dzieło, pełne dramatyzmu i symboliki, jest hołdem dla bohaterów, a jednocześnie refleksją nad cierpieniem i poświęceniem. Hasior w mistrzowski sposób połączył w nim mitologiczny motyw Prometeusza z tragiczną historią wojenną.
Twórczość Hasiora wykraczała poza granice Polski, czego dowodem są międzynarodowe realizacje, takie jak "Słoneczny rydwan" w Södertälje w Szwecji (1972) oraz "Płonąca Pieta" w Danii (1972). Ta ostatnia była szczególnie interesująca, gdyż stanowiła część artystycznego happeningu, podczas którego rzeźba była podpalana. To pokazuje, jak odważnie Hasior eksperymentował z formą i kontekstem prezentacji swoich dzieł, angażując widza w niekonwencjonalny sposób.
Sztandary Hasiora: Przewrotna gra z tradycją i sacrum
Jedną z najbardziej rozpoznawalnych i unikatowych form w twórczości Władysława Hasiora są jego "sztandary". To niezwykłe prace, które nawiązują do tradycyjnych kościelnych i wojskowych chorągwi, ale ich wnętrze wypełnione jest surrealistycznymi, często ironicznymi zestawieniami przedmiotów. Hasior wziął na warsztat symboliczny nośnik wartości i idei, a następnie przewrotnie go przeinterpretował, tworząc dzieła pełne ukrytych znaczeń i komentarzy społecznych.
Wśród najważniejszych sztandarów z cyklu, powstających głównie w latach 60. i 70., warto wymienić:
- "Sztandar św. Emeryta" dzieło, które z humorem i melancholią odnosi się do tematyki starości i zapomnienia.
- "Sztandar ekstazy" praca pełna dynamizmu i intensywnych emocji, często interpretowana jako wyraz duchowego uniesienia lub jego parodia.
- "Sztandar nędzy" ostry komentarz do problemów społecznych i materialnych, ukazujący trudną rzeczywistość.
- "Sztandar pokoju" ironiczne spojrzenie na ideę pokoju w świecie pełnym konfliktów i sprzeczności.
Prowokator czy ofiara czasów? Kulisy największych kontrowersji wokół artysty
Twórczość Władysława Hasiora od samego początku budziła skrajne emocje, od zachwytu po oburzenie. Jednak to pomnik "Organy" na Przełęczy Snozka i towarzysząca mu inskrypcja stały się zarzewiem największych kontrowersji, które rzuciły cień na cały dorobek artysty. Oskarżenia o współpracę z władzami PRL, choć często uproszczone i nie uwzględniające złożoności tamtych czasów, mocno wpłynęły na późniejszy odbiór jego twórczości. Niestety, jeden pomnik stał się symbolem politycznych uwikłań, przesłaniając często artystyczną głębię i innowacyjność pozostałych dzieł.
Po 1989 roku, w zmienionej rzeczywistości politycznej, Władysław Hasior spotkał się z zarzutami i został w pewnym sensie odsunięty na margines przez część środowiska artystycznego. Mimo że jego popularność wśród publiczności była ogromna, krytycy i kuratorzy często pomijali jego twórczość, określając go mianem "artysty niesłusznie zapomnianego" lub "niewygodnego". Ta sytuacja pokazuje, jak bardzo sztuka może być uwikłana w kontekst polityczny i jak trudne bywa oddzielenie dzieła od biografii twórcy, zwłaszcza w burzliwych czasach transformacji.
Śladami Mistrza: Gdzie dziś można zanurzyć się w świecie rzeźb Władysława Hasiora?
Dla każdego, kto chce dogłębnie poznać twórczość Władysława Hasiora, obowiązkowym punktem na mapie jest Galeria Władysława Hasiora w Zakopanem. To filia Muzeum Tatrzańskiego i miejsce, gdzie znajduje się największa i najbardziej reprezentatywna kolekcja jego dzieł. Można tam podziwiać zarówno słynne asamblaże, jak i unikatowe sztandary, a także poznać historię i kontekst powstawania wielu prac. Unikalny charakter galerii, zaaranżowanej przez samego artystę, sprawia, że wizyta w niej jest prawdziwym zanurzeniem się w jego niezwykły świat.
Oprócz galerii, wiele rzeźb plenerowych Hasiora wciąż można podziwiać w ich oryginalnych lokalizacjach, stanowiących ważne punkty orientacyjne i artystyczne w przestrzeni publicznej:
- Przełęcz Snozka "Organy"
- Szczecin "Ogniste ptaki"
- Koszalin "Płomienne ptaki"
- Kuźnice (Zakopane) "Prometeusz rozstrzelany"
Warto również pamiętać, że prace Hasiora znajdują się w zbiorach najważniejszych muzeów narodowych w Polsce, takich jak Muzeum Narodowe w Krakowie, Warszawie i Wrocławiu. Dzięki temu jego dzieła są dostępne dla szerszej publiczności i stanowią integralną część polskiego dziedzictwa artystycznego.
Przeczytaj również: Szalony Koń: Największa rzeźba świata i polskie korzenie
Hasior wiecznie żywy: Dlaczego jego twórczość jest dziś ważniejsza niż kiedykolwiek?
Mimo upływu lat i towarzyszących jej kontrowersji, twórczość Władysława Hasiora pozostaje ponadczasowa i niezwykle aktualna. Jego zdolność do prowokowania refleksji, inspirowania i angażowania widza jest dziś równie silna, jak w czasach, gdy powstawały jego dzieła. Hasior uczy nas, że sztuka może być tworzona z wszystkiego, co nas otacza, a jej prawdziwa wartość tkwi w idei, symbolice i emocjach, jakie wywołuje. Jego oryginalność i niezłomna wizja miały ogromny wpływ na sztukę współczesną w Polsce i poza jej granicami, czyniąc go artystą, którego dzieła wciąż zasługują na naszą uwagę i głęboką analizę.
